Kształtowanie – źródło nowych zachowań
Nie możemy wzmocnić zachowania, dopóki się ono nie pojawi. Stwarza to problem przy uczeniu zachowań nowych, zwłaszcza takich, które samoistnie nie pojawią się nigdy. Rozwiązaniem jest kształtowanie – proces, w którym wzmacniamy zachowania coraz bliższe zachowaniu docelowemu, zaczynając od tego, które pojawia się spontanicznie.
Zastosowanie kształtowania wymaga umiejętności zaobserwowania małych nieregularności w zachowaniach (np. koń za każdym razem podnosi nogę trochę inaczej) i wzmacniania tych, które prowadzą w pożądanym kierunku, zwiększając stopniowo kryteria (gra w „ciepło-zimno”, tylko że mamy tylko „ciepło”).
Proces możemy prześledzić na filmie obok, na którym kształtujemy ciągnięcie wózeczka przez kurę. Zaczynamy od wzmacniania zachowania, które pojawia się spontanicznie (patrzenie na sznurek), a następnie gdy jest ono oferowane bez wahania, podnosimy kryteria (schylanie głowy w kierunku sznurka, dziobanie w sznurek, przytrzymanie sznurka w dziobie, pociągnięcie)
Ukształtować możemy każde zachowanie, do którego zwierzę jest fizycznie zdolne. Tworząc nowe zachowania powinniśmy mieć na uwadze następujące reguły:
- Zwiększamy kryteria małymi kroczkami, tak żeby zwierzę miało zawsze realistyczną szansę na otrzymanie wzmocnienia.
- Kształtujemy jedną rzecz na raz. Możemy pracować nad kilkoma zachowaniami w jednej sesji, ale nie nad kilkoma aspektami jednego zachowania na raz.
- Kiedy dodajemy nowe kryteria, tymczasowo zmniejszamy oczekiwania.
- Wyprzedzamy zwierzę planując ćwiczenia, tak żebyśmy zawsze wiedzieli, co mamy zamiar wzmacniać, w którą stronę zmierzamy.
- Jeżeli wyuczone zachowanie się pogarsza, wracamy do początków.
- Jeżeli jeden sposób kształtowania zachowania nie daje wyników, szukamy innego. Jest tyle sposobów, ilu jest trenerów.